Endonezya ve Apple: Tarihsel Bir Mücadele
Endonezyalıların, geçmişte ülkelerine gelen tüccarların kaynaklarını sömürebilmesi için nasıl önlemler aldığını tam olarak bilemiyoruz. Ancak, batıdan çıkan İngiliz Doğu Hindistan Şirketi’nin dünya genelinde yarattığı devasa savaşlar ve sömürü düzeni, bu konuda bir fikir veriyor. Bu şirket, Hindistan’daki kumaş işçilerini, rekabeti ortadan kaldırmak amacıyla iki elini birden kesmek gibi acımasız yöntemlerle susturmuştu. Bu tür uygulamalar, “batı medeniyeti”nin bugünkü zenginliğinde önemli bir rol oynamıştır.
Neyse ki, konumuz bu değil. Son zamanlarda, Apple, Güneydoğu Asya ülkesi Endonezya ile yaptığı ticaret anlaşmasını yerine getiremediği için artık bu ülkede iPhone 16 satışı yapamayacak. Anlaşmanın şartlarına göre, Apple’ın Endonezya’da satış yapabilmesi için belirli yatırımlar yapması gerekiyordu. Ancak, şirket, taahhüt ettiği yatırımları 15 milyon dolar eksik gerçekleştirdi. Bunun sonucunda, çoğunluğu yeni iPhone 16’yı almak için sıraya girmeyi bekleyen 280 milyon nüfuslu zengin bir pazar olan Endonezya’da satış yapma hakkını kaybetti.
Endonezya’nın yerel içerik kurallarına göre, burada satılan belirli cihazların en az yüzde 40’ının “yerel içerik” içermesi gerekiyor. Bu oran, yerel malzemelerin kullanımı, üretim tesislerinin kurulması veya yerel iş gücünün istihdamı gibi yöntemlerle sağlanabilir. Apple, Endonezya’da dört geliştirici akademisi kurdu ve bu yılın başlarından itibaren burada bir üretim tesisi de işletmeye başladı. Ülkede fabrikaları bulunan diğer akıllı telefon üreticileri arasında Samsung ve Xiaomi gibi büyük isimler de yer alıyor.
Dedelerinin yaşadığı sömürü tarihinden ders alan Endonezya hükümeti, haklarını korumak için aldığı önlemlerle dikkat çekiyor. Anlaşmanın şartlarına göre Apple’ın 105 milyon dolarlık bir yatırım yapması gerekiyordu, ancak şirket sadece 90 milyon dolarda kalınca, Endonezya yetkilileri Apple’a karşı sert bir tutum sergiledi. Bu durum, günümüz dünyasında yerel pazarların ve devletlerin haklarını korumada ne kadar kararlı olduklarını gösteriyor.
