Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), reeskont kredileri uygulamasına ilişkin önemli bir değişiklik yaparak, ihracatçı skoru uygulamasını 13 Ocak 2025 tarihinde devreye alıyor. Bu yeni düzenlemeyle birlikte, net ihracatçı firmaların desteklenmesine devam edilirken, özellikle yüksek teknoloji firmalarına öncelik verileceği belirtiliyor.
TCMB’nin blog sayfası Merkezin Güncesi’nde yayımlanan “Reeskont Kredilerinde Katma Değer Odaklı İhracatçı Skoru Uygulaması” başlıklı analizde, reeskont kredilerinin piyasa koşullarına uygun bir finansman kaynağı sağladığı ve bu kredilerin etkili bir şekilde kullanımıyla finansman kaynaklarının etkin dağılımının sağlanmasının büyük önem taşıdığı vurgulanıyor. Yeni uygulama, net ihracatçı firmaların yanı sıra yüksek teknolojili firmaları da destekleyecek.
Yüksek Teknoloji Firmalarına Öncelikli Destek
Merkez Bankası Yapısal Ekonomik Araştırmalar Genel Müdürlüğü uzmanları Muhammed Furkan Erdoğan ve Kadir Gürci ile Bankacılık ve Finansal Kuruluşlar Genel Müdürlüğü uzmanı Fırat Özata tarafından hazırlanan bu analizde, ihracatçılara sağlanan reeskont kredilerinin etkin kullanımına yönelik sürekli analiz çalışmaları yürütüldüğü ifade ediliyor. Bu çalışmalarda, son yıllarda yapılan uygulama değişiklikleri ve 13 Ocak 2025’te yürürlüğe girecek ihracatçı skoru uygulamasına dair bilgiler paylaşılıyor.
Reeskont Kredisinden Faydalanan Firma Sayısında Artış
Analiz, reeskont kredilerinin etkinliğinin artırılması ve cari dengeye katkı sağlanması amacıyla son yıllarda önemli değişiklikler gerçekleştirildiğini ortaya koyuyor. 2021 yılında yapılan değişikliklerle, net ihracatçılık şartının firma seçiminde temel belirleyici olduğu, günlük reeskont kredi kullandırım limitlerinin kademeli olarak artırılarak finansman imkanlarının daha erişilebilir hale getirildiği vurgulanıyor. Örneğin, Aralık 2018’de yaklaşık 2 bin 100 olan reeskont kredisinden faydalanan firma sayısının, Ekim 2024 itibarıyla yaklaşık 8 bine ulaştığı ve KOBİ’lerin reeskont bakiyesi bulunan firmalar içerisindeki payının bu dönemde yüzde 38’den yüzde 84’e yükseldiği belirtiliyor.
Kısıtlı Kaynağın Etkin Dağıtımı
Son çalışmalar çerçevesinde TCMB, sunulan kısıtlı kaynağın daha etkin bir şekilde dağıtımını sağlamak amacıyla ihracatçı skorunu devreye alıyor. Bu skor, net ihracatçılık koşulu yerine firmaların ürettikleri ürünlerin niteliğini, yarattıkları katma değeri, ihracat performanslarını ve bağlı oldukları ana grup ilişkilerini göz önünde bulunduruyor. Analizde, ihracatçı skorunun hesaplanmasında kullanılacak kriterler ve ağırlıkların detayları da veriliyor.
- Hesaplamalar, reeskont kredisi talep eden her firma için bankalar tarafından belirlenen veriler üzerinden yapılıyor.
- Her bir değişken için TCMB tarafından belirlenen eşik değerlere göre puanlama gerçekleştiriliyor.
- Puanlar, ilgili değişkenin ağırlık katsayısı ile çarpılarak ‘performans’ ve ‘potansiyel’ puanları hesaplanıyor.
- 40 puan ve üzeri alan firmalar ‘ihracatçı skoru yüksek’, 40 puan altında kalanlar ise ‘ihracatçı skoru düşük’ olarak tanımlanıyor.
TCMB verileri ve ilgili yöntem kullanılarak hesaplanan mal ihracatçısı firmaların performans ve potansiyel puanları incelendiğinde, nette ihracatçı firmaların, nette ithalatçı firmalara kıyasla daha yüksek performans ve potansiyel puanlarına sahip oldukları gözlemleniyor. Bu durum, ihracatçı skoru uygulaması ile düşük potansiyelli nette ithalatçı firmaların yerine yüksek potansiyelli ihracatçıların reeskont kredilerinden daha fazla faydalanmasının amaçlandığını gösteriyor. Ayrıca, yüksek katma değerli ihracat potansiyeli olan nette ithalatçı firmalar da reeskont kredilerinden yararlanabiliyor.
Sonuç olarak, reeskont kredisi kullanan ve ihracatçı skoru yüksek olan firmaların toplam ihracatın yüzde 23’ünü oluşturduğu, düşük skorlu firmaların ise toplam ihracat içinde yüzde 2’lik bir paya sahip olduğu ifade ediliyor. Yüksek skorlu firmaların ihracatının yüzde 41,5’inin orta-yüksek teknolojili ürünlerden oluştuğu, düşük skorlu firmaların ise bu oranın yalnızca yüzde 2,7 olduğu belirtiliyor. Dolayısıyla, piyasa koşullarına göre avantajlı bir finansman kaynağı olan reeskont kredilerinin etkin kullanımı, finansman kaynaklarının etkin ve etkili dağılımı açısından son derece önemlidir.
