ABD’de son günlerde Amazon, Meta, Chegg, FedEx, Paramount, General Motors, Target ve UPS gibi dev şirketlerde on binlerce kişi işten çıkarıldı.
Şirketlerin büyük bölümü, küçülme kararlarını “yapay zekâ odaklı yeniden yapılanma” gerekçesiyle açıklarken, ekonomistler bu söyleme şüpheyle yaklaşıyor.
Dev şirketlerde istihdam daralması büyüyor
Amazon, bu hafta yaklaşık 14.000 pozisyonu kapatmayı planladığını duyurdu.
Meta, Kaliforniya ve Washington eyaletlerindeki çeşitli ofislerinden yüzlerce kişiyi işten çıkaracağını açıkladı.
Çevrimiçi öğrenme platformu Chegg, iş gücünü yüzde 45 oranında azaltacağını duyururken, FedEx, Paramount, General Motors, Target ve UPS gibi diğer Amerikan devleri de benzer planlar açıkladı.
Son birkaç ayda toplamda on binlerce çalışanın işini kaybetmesi, “yapay zekâ çağı”nın iş dünyasında yeni bir kırılma dönemi başlattığı yorumlarına yol açtı.
Ancak birçok uzmana göre bu, ekonomik zorlukların üstünü kapatan bir “AI bahanesi” olabilir.
Yapay zekâ gerçekten suçlu mu?
Amazon’un İK yöneticisi Beth Galetti, küçülme kararını açıklarken “müşterilerimiz ve işimiz için mümkün olduğunca hızlı hareket edebilmek adına daha yalın, daha az katman ve daha fazla sahiplik ile organize olmamız gerekiyor” ifadelerini kullandı.
Chegg ise “yapay zekânın getirdiği yeni gerçekliklerin” şirketi yeniden yapılandırmaya zorladığını belirtti.
Ancak ekonomistler bu gerekçeyi sorguluyor.
MIT Ekonomi Profesörü David Autor, NBC News’e yaptığı açıklamada şu değerlendirmede bulundu:
“Bir şirketin ‘Yapay zekâ sayesinde verimlilik elde ettiğimiz için işçileri işten çıkarıyoruz’ demesi, ‘Kâr edemediğimiz için küçülmek zorundayız’ demesinden çok daha kolaydır.
Sebep yapay zekâ olsun ya da olmasın, sorumluluğu teknolojiye yüklemek şirketler açısından daha az itibar kaybettirici bir yoldur.”
“Yapay zekâ abartılıyor”
Benzer bir görüş Yale Üniversitesi Bütçe Laboratuvarı Direktörü Martha Gimbel tarafından da dile getirildi.
BBC’ye konuşan Gimbel, mevcut durumu ekonomik döngülerin doğal sonucu olarak değerlendiriyor:
“Bu konuşmaların çoğu, içinde ‘yapay zekâ’ geçtiği için insanlara farklı geliyor.
Ancak şu ana kadar gördüğüm hiçbir veri, şirketlerin işe alım veya işten çıkarma modellerinde geçmiş döngülerden farklı bir tablo göstermiyor.”
Gerçek neden ekonomik durgunluk mu?
Uzmanlara göre, ABD ekonomisinde son dönemde görülen büyüme ivmesinin zayıflaması, tüketici harcamalarındaki azalma ve faiz oranlarının yüksek seyretmesi, istihdamı doğrudan etkileyen faktörler.
Şirketlerin “AI odaklı yeniden yapılanma” söylemi ise bu ekonomik tabloyu yumuşatmanın bir yolu olabilir.
Ekonomist David Autor’a göre bu dönemde yapay zekâ, “ekonomik başarısızlıkların bahanesi” haline gelmiş durumda.
Bazı gözlemcilere göre ise bu, yeni bir çalışma kültürünün habercisi: AI destekli üretkenlik artışı, uzun vadede daha az çalışanla daha fazla iş yapılabileceği anlamına geliyor.
Gelecek belirsiz: AI verimliliği mi, istihdam krizi mi?
Yapay zekânın iş gücü üzerindeki etkileri tartışılmaya devam ederken, bazı ekonomistler bu teknolojinin yeni iş alanları yaratacağına inanıyor.
Ancak mevcut tablo, büyük şirketlerin kısa vadeli maliyet düşürme hamleleri nedeniyle binlerce kişinin işini kaybettiğini gösteriyor.
Uzmanlara göre asıl soru şu:
Bu işten çıkarmalar gerçekten “AI devriminin yan etkisi” mi, yoksa durgunluğa giren bir ekonominin doğal sonucu mu?
Cevap, önümüzdeki aylarda şirketlerin işe alım politikaları ve yatırım stratejileriyle netleşecek gibi görünüyor.
