Başak Nur GÖKÇAM
Uluslararası Atık Elektrikli ve Elektronik Ekipman (WEEE) Forumu tarafından yayımlanan son rapora göre, dünya genelinde her yıl yaklaşık 9 milyar kilogram elektronik atık (e-Atık) geri dönüşüm yerine çöpe atılmaktadır. Bu atıkların ekonomiye kazandırılmaması nedeniyle yıllık ekonomik kaybın 10 milyar dolara ulaştığı belirtiliyor. Çöpe giden bu e-Atıkların geri dönüşümünün sağlanması, mevcut kaynakların aşırı tüketimini dengelemek açısından kritik bir öneme sahiptir. Çünkü e-atıkların geri dönüşümü sırasında değerli madenler, yani altın, lityum, platin ve gümüş gibi unsurlar ayrıştırılarak yeniden ekonomiye kazandırılmakta ve sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda artan temiz enerji teknolojilerinde kullanılan kritik mineral arzına katkı sağlanmaktadır.
Bu bağlamda, döngüsel ekonomi yaklaşımını elektronik ürün pazarına entegre etmek ve tüketim anlayışını dönüştürmek amacıyla çalışmalarını sürdüren EasyCep, elektronik ürünlerin ömrünü uzatarak bugüne kadar 400 binden fazla cihazı yenilemiştir. Konuyla ilgili açıklamalarda bulunan EasyCep Kurucu Ortağı ve CEO’su Mehmet Akif Özdemir, “İklim krizinin ulaştığı aciliyet, tüketim modellerinin dönüşmesini zorunlu kılıyor. Lineer bir tüketim modeli olan ‘üret-kullan-at’ anlayışının artık sürdürülemez olduğu açıkça ortada. Atıkları azaltarak ürün yaşam döngüsünde yenilikler yaparak, her türlü ürünün kullanım süresini uzatmak mümkün. Yenilediğimiz e-atıklarla binlerce ton karbon salımını engelleyip, on milyarlarca litre su tasarrufu sağladık” dedi.
Sürdürülebilirlik Rakamları
Yeni bir cep telefonu üretirken yaklaşık 70 kg karbon salınımı meydana gelmektedir. Bunun yüzde 83’ü üretim aşamasında, yüzde 2’si ise lojistik süreçte ortaya çıkmaktadır. Yeni bir telefon yerine yenilenmiş bir cihaz alındığında ise yaklaşık 50 kg’lık bir karbon tasarrufu sağlanmaktadır. Su tüketimi açısından da durum oldukça çarpıcıdır. Yeni bir telefon üretiminde yaklaşık 13 bin litre su kullanılırken, yenilenmiş bir telefon için bu miktar yüzde 86 oranında azalarak 10 bin litreye düşmektedir. Bu rakam, günde 3,2 litre su tüketen bir insanın 10 yıllık su ihtiyacına eşdeğerdir.
Yenilenmiş elektronik ürünlerin sürdürülebilirlik açısından üç temel noktada destek sağladığını belirten Özdemir, “İlk olarak, yenilenmiş bir akıllı telefon, sıfır bir telefona göre yüzde 30’a kadar daha uygun fiyatlıdır. Bu sayede, iletişim ve internet erişimi temel bir ihtiyaç olarak daha geniş kitleler için erişilebilir hale getirilmektedir. Örneğin, bir öğrenci, yenilenmiş bir dizüstü bilgisayar ile daha uygun bir fiyata derslerini takip edip, araştırmalarını gerçekleştirebiliyor. Bu durum, nitelikli eğitime erişimi kolaylaştırarak, toplumsal eşitsizliklerin azaltılmasına ve gelişime katkı sunmaktadır” diye ifade etti.
Elektronik Ürünlerin Yenilenme Süreci
Elektronik ürünlerin yenileme sürecini detaylandıran EasyCep Kurucu Ortağı ve CEO’su Mehmet Akif Özdemir, “Tüketicilerin kullanmadığı veya bozulmuş olan cep telefonları, tabletler, dizüstü bilgisayarlar ve akıllı saatler gibi cihazlarını alıyoruz. Bu süreci nasıl yürütüyoruz? EasyCep internet sitesine veya mobil uygulamamıza girip, cihazın durumuna dair birkaç basit soruyu yanıtlıyorsunuz. Biz de size anında bir teklif sunuyoruz. Teklifi kabul ederseniz, kapınızdan kurye ile aynı gün cihazınızı teslim alıp, hızlı bir şekilde ödeme yapıyoruz. Bu işlemleri EasyCep mağazasında da gerçekleştirmek mümkün. Daha sonra aldığımız cihazları yenileme merkezimizde TSE sertifikalı olarak yeniliyoruz. Yenilenmiş elektronik ürünleri, hem web sitemizde hem de mağazalarımızda tüketicilerle buluşturuyoruz. Bu ürünler için 12 ay garanti, 14 gün iade hakkı ve kredi kartına 12 ay taksit imkânı sunuyoruz” şeklinde bilgi verdi.
Yenilenen Elektronik Cihazların Artışı
Yenilenmiş elektronik ürünler, Türkiye’de giderek daha fazla tercih edilmektedir. Mobil İletişim Araçları ve Bilgi Teknolojileri İş İnsanları Derneği (MOBİSAD) verilerine göre, 2023 yılında Türkiye’de yenilenen elektronik cihaz sayısı bir önceki yıla göre yüzde 47 artarak 342 bin adede ulaşmıştır.
E-atıkların Teknolojik Eğitim Amaçlı Kullanımı
TÜBİSAD Bilişim Sanayicileri Derneği ile yürütülen iş birliklerine de değinen EasyCep CEO’su Mehmet Akif Özdemir, “Bu iş birliğinin ilk adımında, EasyCep çalışanları kullanmadıkları ya da bozulmuş elektronik cihazlarını geri dönüştürülmek üzere TÜBİSAD’ın koordinasyonunda yürütülen ‘E-Atıklar ile TEK Amaç’ projesine bağışladı. Pilot olarak İstanbul, Ankara ve İzmir’de bulunan 20 mağazamıza elektronik cihazlar için geri dönüşüm kutuları yerleştirdik. Geri dönüşümden elde edilen gelir, TÜBİSAD’ın Teknolojik Eğitim Sınıfı (TES) projesi aracılığıyla, Türkiye’nin ihtiyaç sahibi bölgelerinde ortak kullanımlı eğitim merkezleri kurularak teknolojik eğitime erişim imkânı sağlıyor” dedi.
